Pârsig	B.	Negizeš	English	Deutsch	French	P.	Rišešenâsih	Prevalence
•Budan -> bâš	k.	بودن: -	to be	sein	être	Nyberg  Dehxodâ Dehxodâ	بن کنون کارواژهیِ بودن باش میباشد. چند نمونه از کاربردهایِ باش در ادبسار: سعدی: هزارم درد میباشد که میگویم نهان دارم لبم با هم نمیآید چو غنچه روز بشکفتن ++ هر کو به همه عمرش سودای گلی بودست داند که چرا بلبل دیوانه همیباشد --------------------------- وحشی: به این افسانه گفتن عاقبت افسانه خواهم شد مگو وحشی کجا میباشد و منزل کجا دارد -------------------------- خواجوی کرمانی … چه نغمه ست کزین پردهسرا میآید تاب آن سنبل پـُرتاب کرا میباشد -------------------------- اوحدی: سرم سودای او دارد، زهی سودا که من دارم! از آن سر گشته میباشم که این سوداست در بارم ------------------------- صائب تبریزی: به زیر چرخ دل شادمان نمیباشد گل شکفته درین بوستان نمیباشد خروش سیل حوادث بلند میگوید که خواب امن درین خاکدان نمیباشد به هر که مینگرم همچو غنچه دلتنگ است مگر نسیم درین گلستان نمیباشد؟ به طاقت دل آزرده اعتماد مکن که تیر آه به حکم کمان نمیباشد به یک قرار بود آب، چون گهر گردد بهار زندهدلان را خزان نمیباشد کناره کردن از افتادگان مروت نیست کسی به سایهٔ خود سرگران نمیباشد مکن کناره ز عاشق، که زود چیده شود گلی که در نظر باغبان نمیباشد هزار بلبل اگر در چمن شود پیدا یکی چو صائب آتشزبان نمیباشد ————————— باش ≠ باد bāš ≠ bāwd باد همان چهرهیِ آرزوئین بودن است, چنانکه میگویند: ایدون باد (= باشد که اینجور شود) ~مهربد	0.0
•Šāyestan -> šāyin	k.	شایستن: ممکن بودن	to may	mögen	pouvoir; peut-être	ϢDict-Pâ _Dehxodâ Ϣiki-En		1.0
•Āšinegih	n.	آشینگی: بیضوی بودن	ellipticity	Elliptizität	l'ellipticité			1.0
•Āžiridan -> āžir	k.	آژیریدن: حذر کردن آژیریدن: محتاط بودن	to beware to being cautious	sich hüten vorsichtig sein	prendre garde être prudent	_Dehxodâ Ϣiki-En ϢDict-Pâ _Dehxodâ ϢDict-Pâ		1.0
•Sezidan -> sez	k.	سزیدن: سزاوار بودن	to deserve	verdienen	mériter	_Dehxodâ		1.0
•Kāturegih	n.	کاتورگی: تصادفی بودن	randomness	Zufälligkeit	aléatoire; hasard	Ϣiki-De Ϣiki-En _Dehxodâ ⚕Heydari		1.0
•Gerāyandidan -> gerāyand	k.	گرایندیدن: احتمالمند بودن	to be probable	wahrscheinlich sein	être probable			0.0
•Raxnepazirih	n.	رخنه‌پذیری: قابل حمله بودن	vulnerablity	Vulnerabilität	vulnérabilité	Mehrbod i Vâraste		1.0
•Yārestan -> yārin	k.	یارستن: جرات داشتن یارستن: یارا داشتن; توانا بودن	to dare to be able	wagen ~vermögen	oser pouvoir; être capable	Dehxodâ _Dehxodâ ϢDict-Pâ		1.0
•Hastidan -> hast	k.	هستیدن: هستی داشتن; هستنده بودن	to exist	existieren	exister			0.6
•Bāyestan -> bāyin	k.	بایستن: لازم بودن; واجب بودن	to must	müssen	falloir	Ϣiki-De _Dehxodâ ϢDict-Pâ Ϣiki-En		1.0
•Ābsānih	n.	آبسانی: آبسان بودن; مایع بودن	liquidness	liquid	liquidness			1.0
•Hamsangih	n.	همسنگی: توازن . تعادل . هم وزن بودن	balance	Balance	équilibre	Ϣiki-En _Dehxodâ		1.0
•Simādan -> simā	k.	سیمادن: دلالت کردن بر; حاکی بودن از	to signify	bedeuten	signifier	Mazdak i Bâmdâd	نوشته ی شما میسیماید که ... سیما= نشانه، چهره ( از یونانی sema) ~Mazdak	1.0
•Zibidan -> zib	k.	زیبیدن: مناسب بودن; زیبنده بودن	to befit; to deserve	geziemen; verdienen	convenir; mériter	ϢDict-Pâ _Dehxodâ Nourai		1.0
•Anrostan -> anruy	k.	انرستن: با هم رُستن و در پیوند تنگانگ بودن	to grow together; to concresce	zusammenwachsen; concresciren	croître ensemble; concrescence	Mehrbod i Vâraste		1.0
•Farsudan -> farsâ	k.	فرسودن: بسیار سودن; کم کم نابودن کردن/شدن	to tire; to wear out	ermüden; abnutzen	fatiguer; user			1.0
•Jahānsār	n.	جهانسار: نگره‌ای که به چند جهانی بودن گیتی میپردازد	multiverse; meta-universe	Multiversum; Meta-Universum	multivers; méta-univers	Mazdak i Bâmdâd Ϣiki-En Ϣiki-En		1.0
•Ažir	z.	اژیر: هوشمند; زیرک; دانا; پرهیزکار; کنون باید آژیر بودن ز شیر - که در مهرگان بچه دارند به زیر	shrewd	schlau; scharfsinnig	astucieux; perspicace	Ϣiki-Pâ _Dehxodâ ϢDict-Pâ		1.0
•Parrixtan -> parriz	k.	پرریختن:: زائد بودن; افزوده بودن; زیادی بودن; زیاده بودن	to be superfluous	überflüssig sein	être superflu		از پر و پیرامون چیزی ریختن	1.0
•Bāznāy	n.	بازنای: فضای کار	leeway	Spielraum	marge de manœuvre	Mazdak i Bâmdâd	بازنا به مانند تنگنا. باز هم بازی را فرا یاد میاورد و هم از گشودگی و باز بودن راه, سخن گویاست. ~Mazdak	1.0
•Šastār	n.	شستار: اسلحه	weapon	Waffe	arme	_Dehxodâ vedabase.net Ϣiki-En	در میان پارسیان هند و پیروان آذرکیوان که برخی واژه های کهن پارسی را از فراموشی هزاره ها بوخته اند٬ به سلاح٬ شستار یا شستره سهاسترا =شِاپُن گفته میشود و آن سلاحی است که در دست گرفته میشود. به سلاح ساز هم میگویند شستارکار. من این واژه را از آنها فراگرفتم گمان من این است که شاید این واژه با انگشت شست در پیوند باشد چون روی دستی بودن این اسلحه پافشاری میشود. ~Mazdak	1.0
•Āzarang	n.	آذرنگ: فتنه	intrigue; sedition	Intrigen; Aufruhr	intrigue; sédition		فتنه به پارسی میشود آذرنگ. و آن آزمون آتش بوده ٬ که در گذشته برای یافتن بیگناهان از گنهکاران٬ گنهبار (متهم) را بدان میافکنده اند. در قران هم به همین چم آزمون آتش آلود آمده. فتان ها = فتنه افکنان همان آتش افکنان و دچار کنندگان به رنج آزمونین بودند. ~Mazdak	1.0
•Namājām	n.	نماجام: تلویزیون	television	Fernsehen	télévision	Mazdak i Bâmdâd	شاید بهتر باشد بجای چسبیدن به چم واژگانی تلهویزیون٬ که امروزه دیگر همه جا از راه دور هم نیست ( مانند نشان دادن فیلم های bluray /video/dvd ) با نگرش به کارکرد و ویژگیهای برجسته ی این دستگاه٬ و برداشت از فرهنگ ایران٬ واژه ای درخور برای آن بیابیم. کاووس شاه دستگاهی شیشه ای داشت بنام جامجم یا جام جهاننما ( جام= شیشه در پهلوی و در آذری امروز)٬ که گویا دیوان برای جمشید شاه ساخته بودند و هرجای جهان را نشان میداد. مانند نماجام ~Mazdak	1.0
•Ābān	n.	آبان: سیاره‌یِ نپتون; ایزد آبها	neptune	Neptun	Neptune	Ϣiki-De Ϣiki-En _Dehxodâ	نپتون و اورانوس در کهن شناخته شده نبودند چون نمیشد بی تلسکوپ دید شان. از اینرو نپتون و اورانوس نمیتوانند نام کهن ایرانی داشته باشند ولی میتوان نام همتا به آنها داد که نپتون همان آبان، و اورانوس همان آسمان است. ~Mazdak	0.0
•Xorsand		خرسند: قانع و راضی	satisfied;	zufrieden, begnügt	satisfait,		خرسند= قانع و راضی satisfied/zufrieden-begnügt خشنود = راضی و خوشحال = contended-pleased/zufrieden-erfreut ----- در خشنود٬ خوشحالی از رضایت است و در خرسند٬ رضایت از قناعت . این خرسندی٬ همان «قناعت»٬ پیوندی به اقناع منطقی و پذیرفتن فرنود ها و ... ندارد و تنها خودداری از بیشخواهی و پذیرفتن آنچه داریم است. توانگر شد آنکس که خرسند گشت از او آز و تیمار در بند گشت . فردوسی . ------- خشنودی ولی رضایت و خوشحال بودن بخود یا از کردار دیگری و همانند آن است مانند رضایت خدا از بندگان و پیوندی با بسنده جویی و پذیرفتن سرنوشت و ... ندارد. جهان آفرین از تو خشنود باد دل بدسگالت پر از دود باد. فردوسی . هراینه اندک گاهی خشنود به چم خرسند ( بیشناخواهی) بکار رفته ولی چم سومینه اش میباشد. ~Mazdak	0.0
•Xowšnud		خوشنود: راضی و خوشحال	content; pleased	zufrieden; erfreut	content; satisfait		خرسند= قانع و راضی satisfied/zufrieden-begnügt خشنود = راضی و خوشحال = contended-pleased/zufrieden-erfreut ----- در خشنود٬ خوشحالی از رضایت است و در خرسند٬ رضایت از قناعت . این خرسندی٬ همان «قناعت»٬ پیوندی به اقناع منطقی و پذیرفتن فرنود ها و ... ندارد و تنها خودداری از بیشخواهی و پذیرفتن آنچه داریم است. توانگر شد آنکس که خرسند گشت از او آز و تیمار در بند گشت . فردوسی . ------- خشنودی ولی رضایت و خوشحال بودن بخود یا از کردار دیگری و همانند آن است مانند رضایت خدا از بندگان و پیوندی با بسنده جویی و پذیرفتن سرنوشت و ... ندارد. جهان آفرین از تو خشنود باد دل بدسگالت پر از دود باد. فردوسی . هراینه اندک گاهی خشنود به چم خرسند ( بیشناخواهی) بکار رفته ولی چم سومینه اش میباشد. ~Mazdak	0.0
•Andargir	z.	اندرگیر: دیالکتیک	dialectical	dialektisch	dialectique	Ϣiki-De Ϣiki-En	از آنجا که این واژه چه در گفتگو و چه در پیوند یک جور تاثیر متقابل چرخه ای و نهادینِ پیوسته را نشان میدهند ، میتوان بجای آن (زاب) گفت همدرگیر (همدر همان اندر با ورتش نوین است) بخش درگیر ، همان تاثیر متقابل را نشان میدهد "هم" ، نشانه ی هنباز بودن چند سو در این فرایافت است که بروی هم نشان میدهد که چیزی یا چیز هایی با هم در گیر و دار هستند، نون، چه یک گفت وستیز باشد و چه یک پیوند سازمانی ~Mazdak	1.0
•Hutād	n.	هوتاد: کیفیت	quality	Qualität	qualité	Mazdak i Bâmdâd Ϣiki-En	واژه ی کوالیته از ریشه کوا است که ل از برای آوایی بودن پایان کوا بجای میانوند روان سازی گویش بدان چسبیده + ایته = تات و کوا که به چم تراز خوبی است که همان «خوب» یا «هو» در پارسی است. ...براین پایه، خوبیّت خودش به چم کوالیته است. در پارسی درست میشود هوبیداد، یا ساده تر هوداد. و کوالیتاتیو میشود هودادین (خوبیّتی) ~Mazdak	1.0
•Ravaxtar	n.	رواختر: سیاره	planet	Planet	planète	Mazdak i Bâmdâd	ما میتوانیم از فرهنگ باستان سود بجوییم که در آن به سیارات هم اختر میگفتند و تنها جداسانی شان با ستارگان این بود که ستارگان یکجامان (کواکب ثوابت) بودند و اینها روان. پس میشه برای نمونه با آمایشی از اختر و روان بودن٬ گفت: سیاره ( planet) = رَوَخـْتـَر [ ravaxtar] ~Mazdak	1.0
•Nišequlih	z. n.	نیشغولی: خرافی; وهمی; موهوم	superstitious	abergläubisch	superstitieux	Dehxodâ	مهربد جان،من تنها نگر خود را گفتم همانگونه که گفتی برخی می گویند که ناب غول بود که ناب تازی به چم چهار دندان تیز جانوران است که به پارسی نیش گفته می شود که به نیش غول دگرسان یافت. پن من هنوز پیوند دندان غول با خرافه(یاوه،افسانه و یا میتخت) در نمی یابم. زبانزدی که با واژه ی غول ساخته شده است مانند این: دندان غول را شکستن به این چم است که کار بزرگ یا شگفتی انجام دادن است که پیوند و سویش(جهتش) دریافتنی است پن آن یکی بی چمار است.در داستان اسفندیار هم مانند رستم داستان هفت خوان دارد که در خوان چهارم با زن جادوگری روبرو می شود که نام او غول است و اسفندیار او را می کشد. شاید از اینجا بتوانیم راهی به خرافه بزنیم. همانگونه که می دانیم کار جادوگر فریب دادن است و چیزهای دروغ را راست می نماید ودر گذشته جادوگران هنگام جادوگری همیشه ابزاری در دست داشتند و شاید با داشتن نیش یا ابزاری دیگر در دست هم برای ترساندن و هم برای بهتر پذیراندنِ کارشان به کار می گرفتند و از اینجا می توانیم یک راه سمبی(نقبی)به چم آن خرافه برسیم چونکه با کلک کارها را جور دیگر نشان می داد و کس خرافه اندیش هم با تهی بودن از خرد داستان را جور دیگر می بیند.با این شمارمی توان غول در واژه نیشغولی از پارسی انگاشت.هم چنین بسیار واژگان پارسی به درون زلان تازی رفته و گاهی هم دست نخورده به خود ما برگردانده شده است. هم چنین غول به مازندرانی به چم کَر و یا کسی که گوشش سنگین است در دشنام دادن به کسی برای نمونه بگویند «مرتیکه غول گوش» در اینجا به چم نادان به کار می رود و نادان کسی است که نمی تواند ارزیابی درستی از پیرامونش کند و زود دچار گمان و پندار می شود شاید با این چم راهی به دهی برد و به زبان دیگر آن را خرافه نامید.این چیزهایی بود که به اندیشه من رسیده بود. ~ بهمن حیدری	1.0
•Xodakih	n.	خودکی: عکسی که کس از خود میاندازد	selfie	Selfie	selfie	Mazdak i Bâmdâd	در سلفى (واژه مورد نظر من) مهم این دو مورد است كه ١-فرد از خودش به تنهایى و یا با چند نفر دیگر ٢-عكس بگیرد. به صورتى: از خود/خودشان + فعل عكس گرفتن Selfie is a self portrait photography بنابراین شاید: عكس خودنگاره ولى خودك هم نو بودن و كوتاه بودن را دارد و هم مثل واژه سلفى فراخ است به متنهاى مختلف راحت تر گره میخورد و در عین حال «خود-سلف» را هم دارد. ~مرجان شیرازی چون سلفی یک واژه ی (زاب ونام) هامساخته و کوتاهیده ی نوازش کرده ( مانند حسنی بجای حسن) میباشد٬ بهتر است بگوییم: خودکی khodaki یک خودکی گرفتم روانتر است تا گفتن : یک خودک گرفتم ~Mazdak	1.0
•Budobāš	n.	بودباش: اقامت	stay	Aufenthalt	séjour		"بودوباش" در گویش افغانستانی و تاجیکستانی بجای واژه تازی "اقامت"، واژه زیبا و پارسی "بودوباش" بکار برده میشود. بودوباش، ترکیب بن گذشته و بن اکنون کارواژه "بودن" است. بود + و + باش این واژه به گوش ما ایرانیان نا آشناست و زمان میبرد تا به آن خو گرفت. گفتنی است که ترکیب بن گذشته + بن اکنون، در زبان پارسی کاربرد گسترده ای دارد. من برایتان چندین نمونه در زیر میآورم: گفت و گو (گفتگو) جست و جو (جستجو) شست و شو (شستشو) تاخت و تاز ساخت و ساز سوخت و سوز دوخت و دوز پخت و پز رُفت و روب ~Amir Ghorban Zadeh	1.0
•Vižesār	n.	ویژه‌سار: انحصار	exclusiveness	Ausschließlichkeit	exclusivité	Nader Tabasian	سار= جای چیزی سار= زار، پسوند کثرت و فراوانی سار= زار، زار. (پسوند) بمعنی مکان روئیدن باشد. (برهان قاطع). سار= زار، بمعنی انبوهی و بسیاری هم آمده است . (برهان قاطع). زار و سار جای انبوه بودن چیزی است . سار = صفت، دیوسار؛ دیوصفت ویژهسار برای انحصار شایسته است چون یک گستره (محدوده) است که در آن ویژگی یک چیز برای یک چیز دیگر چشمگیر و مهند است. انحصار. ...[اِ ح ِ ] (ع مص ) در اصطلاح مالیه محدود کردن ساخت یا توزیع یا فروش چیزی بدولت یا مؤسسه و یا شرکتی : انحصار دخانیات . || (اِمص ) محدودیت . (فرهنگ فارسی معین ). محصور شدگی . محبوس شدگی . تنگ کردگی . || بازداشتگی . || گنجیدگی در چیزی . || احاطه و محاصره . || ممانعت و منع. || تحدید. (ناظم الاطباء). ~نادر طبسیان	1.0
•Āgahdel		آگهدل: صاحبدل	enlightened-hearted; gnostic	erleuchteten Herzens; gnostisch	au cœur éclairé; gnostique	Mazdak i Bâmdâd	صاحبدلی به گونه ای عارف بودن و آگاه بودن دل ( بی رنج دانش و پژوهش دانشیک) از درونمایه های پدیده هاست. برای همین گفتم : دلاگاه هراینه میشود همچنین آگهدل هم بجای دلاگاه گفت. مانند دریادل و ... ~Mazdak	1.0
•Tarfand	n.	ترفند: حُقه	trick (crafty)	Kunststück	tour; ruse	_Dehxodâ ϢDict-Pâ	حقه همان جعبه/قوطی است و حقه باز ها کسانی بودند با جعبه ها چشم بندی میکردند، مانند اینکه لوبیا زیر کدام جعبه است. این است که حقه زدن و حقه بازی همان چشم بندی است که اکنون برای نمونه در لاس وگاس هم یارو انجام میدهد. حقه زدن = چشم بندی کردن/ ولی امروزه بهترین برابر آن = ترفند ( چون این کار با یک فند همراه است) = Kunststueck=trick (crafty) آرنگ و تردستی هم میشود گفت. این فرایافت ،بار نایسته ی چندانی ندارد. ~Mazdak	1.0
•Congidan -> cong	k.	چنگیدن: بازی در آوردن از روی تقلید چنگیدن: سخن گفتن	to farce; to emulate to speak	Farce; nachahmen sprechen	farce; émuler parler	Dehxodâ Dehxodâ	خمش بودن نکو فضیلست لیکن نه چندانی که گویندت که گنگی همان بهتر که در بزم افاضل زدانشهای خود چیزی بچنگی که تا معلوم گردد عاقلان را که تو شاخ گلی یا چوب شنگی . ~خواجه نصیرطوسی	1.0